ORIGINAL ARTICLE
Investments of the Military Accommodation Fund in the Context of Building a Modern State: Architecture, Ideology and Social Space of the Second Polish Republic
1
Department of History of Architecture, Art and Technology, Faculty of Architecture,
Wrocław University of Science and Technology, Wrocław, Poland
Submission date: 2025-09-08
Final revision date: 2026-02-17
Acceptance date: 2026-03-07
Online publication date: 2026-03-24
Publication date: 2026-03-24
Corresponding author
Civil and Environmental Engineering Reports 2026;36(1):79-110
KEYWORDS
Military Accommodation FundSecond Polish RepublicFKWauthoritarian statespatial ideologySanacjastandardization
TOPICS
ABSTRACT
The article examines the Military Accommodation Fund (FKW) as a centrally managed investment and construction system operating in the Second Polish Republic in the interwar period. It analyses the Fund’s role in the standardization of residential and institutional buildings for the Polish Army between 1927 and 1937. Drawing on official reports and contemporary architectural sources, the article situates the Fund’s investments within broader state-led modernization processes.
REFERENCES (48)
1.
Fundusz Kwaterunku Wojskowego 1938. Sprawozdanie Funduszu Kwaterunku Wojskowego 1927–1937 [Report of the Military Accommodation Fund 1927–1937]. Warszawa: Fundusz Kwaterunku Wojskowego.
2.
Trybuś, J 2012. Warszawa niezaistniała: niezrealizowane projekty urbanistyczne i architektoniczne Warszawy dwudziestolecia międzywojennego [Warsaw that never came to be. The unexecuted urban planning and architectural projects of the interwar period]. Warszawa: Fundacja Centrum Architektury.
3.
Szmelter, A 2022. Wielorodzinny dom mieszkalny Funduszu Kwaterunku Wojskowego dla oficerów przy ulicy Koszykowej w Warszawie projektu Romualda Gutta i Józefa Jankowskiego, 1931–1933 [Multi-Family Residential Building of the Military Accommodation Fund for Officers at Koszykowa Street in Warsaw, Designed by Romuald Gutt and Józef Jankowski, 1931–1933]. Urbanistyka i Architektura. Studia do Dziejów Architektury i Urbanistyki w Polsce 5, 87–112. https://doi.org/10.17388/WUT.2....
4.
Sołtysik, MJ and Stępa, M (eds) 2022. Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura przemysłowa, portowa i miejska XX wieku [Modernism in Europe – Modernism in Gdynia. Industrial, Port and Urban Architecture of the 20th Century]. Gdynia–Gdańsk: Politechnika Gdańska i Urząd Miasta Gdyni.
5.
Sołtysik, MJ and Stępa, M (eds) 2011. Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura pierwszej połowy XX wieku i jej ochrona w Gdyni i w Europie [Modernism in Europe – Modernism in Gdynia. Architecture of the First Half of the 20th Century and Its Protection in Gdynia and Europe]. Gdynia: Urząd Miasta Gdyni.
6.
Sołtysik, MJ and Stępa, M (eds) 2009. Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura lat międzywojennych i jej ochrona [Modernism in Europe – Modernism in Gdynia. Interwar Architecture and Its Protection]. Gdynia: Urząd Miasta Gdyni.
7.
Roguska, J 2011. Interpretacje modernistycznej zasady typu i powtarzalności w architekturze międzywojennej w pracach architektów warszawskich [Modernist Interpretations of the Principle of Type and Repeatability in the Work of Warsaw Architects in the Period Between the World Wars]. In: Sołtysik, MJ and Stępa, M (eds) Architektura pierwszej połowy XX wieku i jej ochrona w Gdyni i w Europie [Architecture of the First Half of the 20th Century and Its Protection in Gdynia and Europe]. Gdynia: Urząd Miasta Gdyni, 165–178.
8.
Pszczółkowski, M 2014. Architektura użyteczności publicznej II Rzeczypospolitej 1918–1939. Forma i styl [Public Utility Architecture of the Second Polish Republic 1918–1939. Form and Style]. Warszawa: Instytut Sztuki PAN.
9.
Szczerski, A (ed) 2013. Modernizmy. Architektura nowoczesności w II Rzeczypospolitej, t. 1 [Modernisms. Architecture of Modernity in the Second Polish Republic, vol. 1]. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury.
10.
Hirsch, R 2021. Ochrona i konserwacja historycznej architektury modernistycznej Gdyni [Protection and Conservation of Historic Modernist Architecture of Gdynia]. 2nd ed. Gdynia: Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej.
11.
Sołtysik, MJ 2022. Budowa portu w Gdyni 1920–1939: ‘kształt rozwartych palców ręki, władczo wyciągniętej ku morzu’ [Building of the Port of Gdynia 1920-1939: ‘the shape of an open hand directed masterfully to the sea’]. In: Sołtysik, MJ and Stępa, M (eds) Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura przemysłowa, portowa i miejska XX wieku [Modernism in Europe – Modernism in Gdynia. Industrial, Port and Urban Architecture of the 20th Century]. Gdynia–Gdańsk: Politechnika Gdańska i Urząd Miasta Gdyni, 159-175.
12.
Wiśniewski, M 2013. Architektura użyteczności publicznej [Public Utility Architecture]. In: Szczerski, A (ed) Modernizmy. Architektura nowoczesności w II Rzeczypospolitej, t. 1 [Modernisms. Architecture of Modernity in the Second Polish Republic, vol. 1]. Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 13-52.
13.
Ustawa z dnia 27 listopada 1919 r. o obowiązku zarządów gmin miejskich dostarczania pomieszczeń (Dz.U. 1919, nr 92, poz. 498).
14.
Konarski, M 2021. Kwaterunek wojska w międzywojennej Polsce w świetle prawa administracyjnego [The Quartering Military Billeting in Interwar Poland in the Light of Administrative Law]. Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 16, 125–148. https://doi.org/10.32084/sawp.....
15.
Ustawa z dnia 15 lipca 1925 r. o zakwaterowaniu wojska w czasie pokoju (Dz.U. 1925 nr 97 poz. 681).
16.
Śleboda, T 2018. Edgar Norwerth 1884–1950 artysta i człowiek [Edgar Norwerth 1884–1950: Artist and Man]. Warszawa–Toruń: Tako.
17.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 25 kwietnia 1925 r. w sprawie utworzenia Rady Naczelnej Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego oraz Wojewódzkich i Powiatowych Komitetów Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (Dz.U. 1925, nr 45, poz. 314).
18.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 28 stycznia 1927 r. Monitor Polski 1927, nr 26, poz. 59.
19.
Rudnicka-Bogusz, M 2021. Health in the Military–Military in Good Health: Prestige and Propaganda in the Architecture of Modernist Military Holiday Houses. Builder 3, 72-76.
20.
Rozwadowski, P 2000. Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Obronnego 1927–1939 [State Office of Physical Education and Military Training 1927–1939]. Warszawa: 169-179.
21.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wojskowych z dnia 2 czerwca 1927 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Skarbu, Robót Publicznych i Spraw Wewnętrznych o „Funduszu Kwaterunku Wojskowego”. Dziennik Ustaw 1927, nr 56, poz. 496.
22.
Działalność budowlana Funduszu Kwaterunku Wojskowego [Construction Activity of the Military Accommodation Fund] 1929. Architektura i Budownictwo 2–3, 41-92.
23.
Fundusz Kwaterunku Wojskowego 1930. Sprawozdanie Funduszu Kwaterunku Wojskowego 1927–1930 [Report of the Military Accommodation Fund 1927–1930]. Warszawa: Fundusz Kwaterunku Wojskowego.
24.
Stelmach, M 2012. Polski kryzys walutowy i bankowy 1925 r. Ujęcie ekonometryczne [The Polish Currency and Banking Crisis of 1925. An Econometric Approach]. Bank i Kredyt 6, 57–80.
25.
Fundusz Kwaterunku Wojskowego 1934. Sprawozdanie Funduszu Kwaterunku Wojskowego 1930–1933 [Report of the Military Accommodation Fund 1930–1933]. Warszawa: Fundusz Kwaterunku Wojskowego.
26.
Witkowski, A 2021. Fundusz Kwaterunku Wojskowego w Polsce międzywojennej [The Military Accommodation Fund in Interwar Poland]. Studia Iuridica Lublinensia 30(5), 541–575.
27.
Rudnicka-Bogusz, M 2022. From Dysfunction to Functionalism: The Evolution of Military Construction in the Interwar Period Poland. Civil and Environmental Engineering Reports 32(4), 210–229. https://doi.org/10.2478/ceer-2....
28.
Król, A 1933. Piętnastolecie budownictwa wojskowego (wystawa w listopadzie 1933 w Warszawie) [Fifteen Years of Military Construction (Exhibition in November 1933 in Warsaw)]. Architektura i Budownictwo 1933, 293–301.
29.
Piątek, G and Trybuś, J 2018. Architektura wydarza się najczęściej z bardzo pragmatycznych pobudek [Architecture Usually Happens for Very Pragmatic Reasons]. Autoportret 62, https://www.autoportret.pl/art... (accessed 28.08.2025).
30.
Paruch, W 2014. Myśl polityczna formacji piłsudczykowskiej w Polsce (1926–1939) – cechy podstawowe [Political Thought of The Pilsudskites’ Formation in Poland (1926–1939) – The Main Features]. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio K – Politologia 21(2), 121–147.
31.
Schmid, U 2014. Konceptualizacje narodu w II Rzeczypospolitej [Conceptualisations of the Nation in the Second Polish Republic]. In: Schmid, U (ed) Estetyka dyskursu nacjonalistycznego w Polsce 1926–1939 [Aesthetics of Nationalist Discourse in Poland 1926–1939]. Warszawa: Scholar, 60–75.
32.
Schmid, U 2014. Naród jako kategoria dyskursywna: narracyjna organizacja czasu, przestrzeni, ciała i społeczeństwa [The Nation as a Discursive Category: Narrative Organisation of Time, Space, Body and Society]. In: Schmid, U (ed) Estetyka dyskursu nacjonalistycznego w Polsce 1926–1939 [Aesthetics of Nationalist Discourse in Poland 1926–1939]. Warszawa: Scholar, 26–59.
33.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 1927 r. o rozmiarach kwater stałych i opłatach za kwatery stałe w koszarach lub budynkach państwowych, przez Skarb Państwa wynajętych albo administrowanych (Dz.U. 1927, nr 81, poz. 705).
34.
Historia: Poszukaj 2025. Bronisław Rudziński – architekt Stalowej Woli [Bronisław Rudziński – Architect of Stalowa Wola]. Available at: https://www.historiaposzukaj.p... (accessed 25 June 2025).
35.
Przesmycka-Krakowska, E 2024. Stalowa Wola – architektoniczny fenomen miast [Stalowa Wola – An Architectural Phenomenon of Cities]. Stowarzyszenie Miłośników Stalowej Woli. Available at: http://smsi.com.pl/prof-dr-hab... (accessed 25 June 2025).
36.
Szczerski, A 2022. 4 x nowoczesność. Nowy początek. Modernizm w II RP [4 x Modernity. A New Beginning. Modernism in the Second Polish Republic]. In: Juszkiewicz, P and Szczerski, A (eds) Nowy początek: modernizm w II RP = A New Beginning: Modernism in the Second Polish Republic. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 17–38.
37.
Juszkiewicz, P 2022. Utopia sprawczości [The Utopia of Agency]. In: Juszkiewicz, P and Szczerski, A (eds) Nowy początek: modernizm w II RP = A New Beginning: Modernism in the Second Polish Republic. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 39–62.
38.
Skibiński, P 2022. Nowy początek. Polityczny kontekst kultury polskiej w dwudziestoleciu międzywojennym [A New Beginning. The Political Context of Polish Culture in the Interwar Period]. In: Juszkiewicz, P and Szczerski, A (eds) Nowy początek: modernizm w II RP = A New Beginning: Modernism in the Second Polish Republic. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 63–80.
39.
Burno, F 2022. Konstrukcje nowoczesności w ‘elektrycznym państwie’: struktury, sieci, percepcja. Architektura polska 1926–1939 [Constructions of Modernity in the ‘Electric State’: Structures, Networks, Perception. Polish Architecture 1926–1939]. In: Juszkiewicz, P and Szczerski, A (eds) Nowy początek: modernizm w II RP = A New Beginning: Modernism in the Second Polish Republic. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 81–102.
40.
Uchowicz, K 2022. Polirytmia modernizmu. Architektura II RP [The Polyrhythm of Modernism. Architecture of the Second Polish Republic]. In: Juszkiewicz, P and Szczerski, A (eds) Nowy początek: modernizm w II RP = A New Beginning: Modernism in the Second Polish Republic. Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 103–114.
41.
Błaszczyk, D 2023. Brat generała. Jerzy Sosnkowski (1893–1954) [The General’s Brother. Jerzy Sosnkowski (1893–1954)]. Warszawa: Centrum Architektury.
42.
Czerner, O (ed) 1970. Konkursy architektoniczne w Polsce w latach 1918–1939 [Architectural Competitions in Poland in the Years 1918–1939]. Wrocław: Muzeum Architektury i Odbudowy.
43.
Marciniak, P 2002. Architektura i urbanistyka Poznania w XX wieku [Architecture and Urban Planning of Poznań in the 20th Century]. Poznań: Wydawnictwo Miejskie.
44.
Olszewski, AK 1967. Nowa forma w architekturze polskiej 1900–1939 [New Form in Polish Architecture 1900–1939]. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
45.
Dolistowska, M 2013. Barbarzyńcy w ‘mieście poetów’. Ruch nowoczesny w architekturze publicznej Wilna w dwudziestoleciu międzywojennym [Barbarians in the ‘City of Poets’. The Modern Movement in the Public Architecture of Vilnius in the Interwar Period]. In: Sołtysik, MJ and Hirsch, R (eds) Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura lat międzywojennych i jej ochrona [Modernism in Europe – Modernism in Gdynia. Interwar Architecture and Its Protection]. Gdynia: Miasto Gdynia, 147–160.
46.
Żyrardów railway station. Available at: https://zabytek.pl/en/obiekty/... (accessed 15 February 2026).
47.
Pszczółkowski, M 2016. Modernizm w mundurze. Architektura wojskowa II Rzeczypospolitej [Modernism in Uniform. Military Architecture of the Second Polish Republic]. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.
48.
Popławski, B 2023. Domy mieszkalne Funduszu Kwaterunku Wojskowego w Kutnie i Płocku z lat 30. XX wieku [Residential Buildings of the Military Accommodation Fund in Kutno and Płock from the 1930s]. Notatki Płockie 4(277), 29–43.
| eISSN: | 2450-8594 |
| ISSN: | 2080-5187 |
We process personal data collected when visiting the website. The function of obtaining information about users and their behavior is carried out by voluntarily entered information in forms and saving cookies in end devices. Data, including cookies, are used to provide services, improve the user experience and to analyze the traffic in accordance with the Privacy policy. Data are also collected and processed by Google Analytics tool (more).
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
You can change cookies settings in your browser. Restricted use of cookies in the browser configuration may affect some functionalities of the website.
